Հաղարծնի վանք

Այս զարդանախշը վերցված է Հաղարծնի վանքի խաչքարերից մեկից

Հաղարծնի վանք

Հաղարծնի վանքը միջնադարյան հայկական վանական համալիր է, որը գտնվում է Հայաստանի հյուսիս-արևելքում՝ Դիլիջան քաղաքի մերձակայքում։ Այն տեղակայված է Դիլիջանի ազգային պարկի անտառապատ հովտում և կառուցվել է 10-13-րդ դարերի ընթացքում։ Վանքը համարվում է հայկական եկեղեցական ճարտարապետության գլուխգործոցներից մեկը և Տավուշի մարզի կարևորագույն կրոնական ու մշակութային հուշարձաններից։

Հիմնական տեղեկություններ

• Գտնվելու վայրը․ Դիլիջանից մոտ 12–13 կմ հյուսիս-արևելք, Տավուշի մարզ, Հայաստան
• Հիմնադրման ժամանակաշրջանը․ 10–13-րդ դարեր
• Կրոնական պատկանելությունը․ Հայ Առաքելական Եկեղեցի
• Գլխավոր եկեղեցիները․ Սուրբ Գրիգոր, Սուրբ Ստեփանոս և Սուրբ Աստվածածին
• Ճարտարապետ․ Մինաս (Սեղանատուն, 1248 թ.)

Պատմություն և ճարտարապետություն

Համալիրը ձևավորվել է մի քանի դարերի ընթացքում՝ հիմնականում Բագրատունիների հովանավորությամբ։ Ամենահին կառույցը՝ Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին, կառուցվել է 11-րդ դարում և ներկայացնում է հայկական խաչագմբեթ եկեղեցաշինության վաղ շրջանի օրինակ։

Ավելի ուշ կառուցվել են Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին (1244 թ.) և ավելի մեծ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին (1281 թ.)։ Դրանք առանձնանում են հարուստ քանդակազարդերով, որտեղ պատկերված են հիմնադիրներ և արծիվներ։ Հենց արծիվների պատկերներից էլ, ըստ ավանդության, առաջացել է «Հաղարծին» անվանումը, որը հաճախ թարգմանվում է որպես «Արծիվների պար»։

Համալիրի կարևոր մասերից է նաև 1248 թվականին ճարտարապետ Մինասի կառուցած սեղանատունը, որը հայտնի է իր յուրահատուկ խաչվող կամարներով։ Վանքում պահպանվել են նաև բազմաթիվ խաչքարեր։

Մշակութային և կրոնական նշանակություն

13-րդ դարում Հաղարծինը դարձել էր հոգևոր և մշակութային կարևոր կենտրոն։ Այն կապված էր աստվածաբան և երաժիշտ Խաչատուր Տարոնացու գործունեության հետ, ով մեծ ներդրում է ունեցել հայկական շարականների և եկեղեցական երաժշտության զարգացման մեջ։

Վանքի դպրոցում ուսուցանվում էին աստվածաբանություն, երաժշտություն և աշխարհիկ գիտություններ, ինչի շնորհիվ Հաղարծինը կարևոր դեր է ունեցել միջնադարյան հայկական կրթության և գիտության զարգացման մեջ։

Բնություն և վերականգնում

Հաղարծնի վանքը շրջապատված է Իջևանի լեռնաշղթայի խիտ անտառներով և հայտնի է իր խաղաղ ու գեղատեսիլ միջավայրով։

Վանքի լայնածավալ վերականգնումը, որը ֆինանսավորվել է Շարժայի կառավարիչ Շեյխ Սուլթան բին Մուհամմեդ Ալ-Քասիմիի կողմից, ավարտվել է 2013 թվականին։ Վերականգնման արդյունքում համալիրը պահպանել է իր պատմական տեսքը և այսօր շարունակում է մնալ ուխտագնացության և զբոսաշրջության կարևոր վայր։